Haftalık toplantının ortasında yöneticin bir değişiklik duyuruyor. Sana göre bu değişiklik sorun çıkaracak; benzerinin ters gittiğini daha önce gördün. Masada kimse bir şey söylemiyor.
Şimdi söyleyebilirsin ama nasıl söyleyeceğine karar veremedin. "Bu olmaz" kestirip atmak gibi duruyor. Uzun bir açıklama toplantıyı dağıtabilir. Sonra sormaya karar veriyorsun ve toplantının geri kalanını "söylemeli miydim" diye düşünerek geçiriyorsun.
Yöneticine savunmaya geçmeden itiraz etmek için üç şey yap. Kararın hangi parçasına itiraz ettiğini netleştir. Onun kontrol edebileceği bir gözlem ver. Sonra cevabına hazırlan; zor an çoğu zaman ilk cümlenden sonra gelir, yöneticin gerekçeni sorguladığında ya da senin düşünmediğin bir kısıtı masaya koyduğunda.
Bu konudaki tavsiyelerin çoğu üslupta kalır: sakin ol, saygılı ol, kelimelerini seç. Bunlar işe yarar. Ama hepsini yapıp yine de planın neresinin yanlış olduğunu anlatamayabilirsin. Ya da çok iyi anlatıp "Biz yine de böyle yapacağız" cevabını alabilirsin.
Neye itiraz ettiğini daralt
Yöneticinin bütün müşteri taleplerini ortak bir gelen kutusuna taşımak istediğini düşün. Kim müsaitse o cevap verecek. Amaç bekleme süresini kısaltmak ve iş yükünü dağıtmak.
Gerekçeyi anlıyorsun. Bazı arkadaşlarının yetişemeyeceği kadar talebi var, bazılarının ise yardım edecek zamanı.
Senin endişen karmaşık vakalar. Bugün bir talep çözülene kadar tek bir kişide kalıyor. Kişiden kişiye aktarıldıkça sinirlenen müşterilerle uğraştın ve yeni düzenin bunu artıracağından korkuyorsun.
"Ortak gelen kutusu kullanmamalıyız" demek itirazını olduğundan büyük gösterir. Sen gelen kutusuna karşı değilsin. Hızlı bir cevaptan fazlasını isteyen bir talebe ne olacağını bilmek istiyorsun. O zaman şöyle diyebilirsin:
"İnceleme gerektiren vakaları nasıl yöneteceğiz? Müşterinin aynı sorunu birkaç kişiye ayrı ayrı anlatmak zorunda kalmasından endişe ediyorum."
Yöneticinin bunun bir cevabı olabilir. Belki sistem otomatik olarak bir sorumlu atıyordur, belki henüz anlatılmamış bir devir kuralı vardır. Yoksa da bütün planı bir tartışmaya çevirmeden bir boşluk bulmuş olursun.
Bir karara güçlü bir şekilde karşı olduğunda bu ayrımı kaçırmak kolay. Konuşmadan önce itiraz ettiğin parçayı bir kâğıda yaz. Yöneticin sana hak verip planın geri kalanını koruyabileceği kadar dar yaz. Bunu henüz yapamıyorsan, büyük ihtimalle daha güçlü bir argümandan önce daha fazla bilgiye ihtiyacın var.
Cümleyi kafanda neden tekrar tekrar düzeltiyorsun
Bir yöneticiye itiraz etmek, bir arkadaşınla fikir tartışmaya benzemez. Yöneticinin işin, fırsatların ve performans değerlendirmen üzerinde etkisi var. Aynı anda hem planı hem de onu sorgulamanın bedelini tartıyorsun.
James Detert ve Amy Edmondson bu çekingenliği dört ayrı çalışmada incelediler. Çalışanların, söz almanın ne zaman riskli ya da yersiz olduğuna dair sorgulamadan kabul ettiği inançları vardı ve bu inançlar, işe yarar fikri olan insanların neden sustuğunu açıklamaya yardım ediyordu.
Risk her zaman hayal ürünü de değil. Ethan Burris bir saha çalışması ve iki deneyde, yöneticilerin meydan okuyan önerileri destekleyici önerilerden daha az benimsediğini ve bu önerileri getiren çalışanları performansta daha düşük değerlendirdiğini buldu. Bunlar yöneticilerin değerlendirmeleriydi, çalışanların gerçek işinin bir ölçüsü değil.
Hiyerarşinin belirgin olduğu iş yerlerinde bu tartı daha da ağır basabilir. Yine de bu yöneticiyle ilgili varsayımlarını bir kontrol et:
- Makul sorulara daha önce kötü tepki verdi mi, yoksa hiç görmediğin bir tepkiyi mi bekliyorsun?
- Karar daha şekillenirken tartışmaya açık mı?
- Bu toplantı seçenekleri konuşmak için mi, yoksa ekipten uygulaması mı bekleniyor?
Cevaplar riski ortadan kaldırmaz. Ama hayalindeki bir yöneticiye karşı prova yapmak yerine gerçekçi bir yaklaşım seçmeni sağlar.
Kontrol edebileceği bir gözlem ver
Ortak gelen kutusu örneğinde "Müşteriler bundan hoşlanmaz" çok geniş. Yöneticin bunun bir kanıt mı, bir tahmin mi, yoksa mevcut düzeni sevmen mi olduğunu ayırt edemez. Daha sağlam bir versiyon:
"Son baktığım iki vakada müşteri, talep el değiştirdikten sonra bilgileri baştan anlatmak zorunda kaldı. Çözülmemiş taleplerin bir sorumlusu olmazsa bunun artacağından endişe ediyorum."
Önce ne gördüğünü, sonra bunun ne anlama geldiğini düşündüğünü söyle. Neyi bilmediğini söylemeye de hazır ol:
"Bunun ekip genelinde olup olmadığına bakmadım. İstersen son vakaları gözden geçirebilirim."
Bu, iki örneği bütün müşteriler hakkında bir iddiaya çevirmekten daha inandırıcıdır. Yöneticin daha fazla kanıt isterse de sana gidecek bir yer bırakır.
Saygılı itiraz net olabilir. Açık bir endişeyi "acaba", "belki", "bir ihtimal" gibi kelimelerin altına gömmen gerekmez. Chak Fu Lam, Cynthia Lee ve Yang Sui doğrudanlığın, nezaketin ve güvenilirliğin yöneticilerin önerileri benimsemesini nasıl etkilediğine baktılar. Bir deney ve iki saha çalışmasında doğrudan öneriler, ABD örneklemlerinde konuşan kişi güvenilir bulunduğunda, Çin örnekleminde ise nazik bulunduğunda daha çok benimsendi. Bizim okumamız şu: hiyerarşik bir ortamda net olmak ve nazik olmak birbirinin alternatifi değil, birlikte çalışıyor. Belirsiz konuşmak ise kendi başına saygılı olmak anlamına gelmiyor.
İki açılışı karşılaştır:
"Hocam, yeni süreçte acaba bazı sıkıntılar olabilir mi diye düşünüyordum da…"
"Çözülmemiş vakaların adı belli bir sorumlusu olması gerektiğini düşünüyorum. Yoksa takibin kimde olduğunu kaybedebiliriz."
İkincisi ne önerdiğini ve neden önerdiğini söylüyor. Yöneticin iki parçadan birine itiraz edebilir.
Niyet hakkındaki cümlelerde daha dikkatli ol. "Siz sadece cevap süresini düşünüyorsunuz" demek, onu önemsediği şeyi savunmaya iter. "Plan ilk cevabı çözüyor ama takibin kimde olduğunu göremiyorum" demek, konuşmayı ikinizin de bakabileceği bir şeyin üstünde tutar.
"Katılmıyorum" dedikten sonraki konuşma
Yöneticinin şöyle cevap verdiğini düşün:
"Her müşteriye ayrı bir muhatap verecek kadar insanımız yok. Bu değişikliği zaten bu yüzden yapıyoruz."
Bu bir ret gibi gelebilir. Ama sana bir şey de söylüyor: yöneticine göre senin önerin, çözmeye çalıştığı kadro sorununu olduğu gibi bırakıyor. Sürekliliğin önemli olduğuna itiraz etmedi. Ekibin buna gücünün yetip yetmediğini sorguladı.
Sürekliliğin önemini tekrarlamak hiçbir şeyi değiştirmez. Kısıta cevap ver:
"Kadro sorununu anlıyorum. Rutin sorular ortak kutuda kalsa, sadece inceleme gerektiren vakalara isimli bir sorumlu atansa olur mu?"
"O zaman neredeyse her vaka öyle olur."
Şimdi daha da somutlaş:
"İstisnayı tanımlasak? Mesela bir kez el değiştirmiş ve hâlâ çözülmemiş vakalar."
Konuşma istisnanın fazla geniş, uygulanması zor ya da zaten başka bir yerde karşılanmış olduğunu gösterebilir. Başta ikinizin de aklında olmayan bir düzenleme de çıkarabilir. Hazır bir açılış cümlesinin seni bir yere kadar götürmesinin sebebi bu: alternatifleri konuşabilmek için kendi endişeni iyi anlaman gerekir.
Yöneticin tabloyu değiştiren bir bilgi verirse, argümanının da değişmesine izin ver:
"Yeni sistemin atanmış sorumluyu koruduğunu bilmiyordum. Asıl endişem buydu. Kutuya bakan kişi vakayı ne zaman geri devredeceğini nasıl bilecek?"
Burada fikir değiştirmek geri adım atmak değil. Sahip olmadığın bir bilgiye cevap veriyorsun.
Savunmaya geçmek çoğu zaman ilk argümanı sırf senin olduğu için korumaya başladığında ortaya çıkar. Eski örnekleri getirirsin, kimsenin sormadığı sorulara cevap verirsin, aynı noktayı üçüncü kez anlatırsın. Bunu fark edince çözülmemiş soruyu bul:
"Devir sorununun var olup olmadığında mı anlaşamıyoruz, yoksa atanmış bir sorumlunun işe yarayıp yaramayacağında mı?"
Bunlar farklı sorular. Biri kanıt ister, diğeri pratik bir deneme.
Soru kılığına girmiş suçlamalara dikkat et. "Müşteriler daha iyisini hak etmiyor mu?" yöneticine dürüst cevap verecek alan bırakmaz. "Sorununu iki kez anlatmış bir müşteriye ne olacak?" ise düzeltmek istediğin süreci sorar.
Karar değişmediğinde
Yöneticini her zaman ikna edemezsin. Bazen endişeyi anlar ve riski göze alır. Bazen öncelikleri seninkinden farklıdır. Bazen de kanıtın sandığından zayıftır.
Sıradan bir operasyon kararında, endişen kaybolmuş gibi davranmadan sonraki adımı netleştirebilirsin:
"Anladım, ortak kutuyla devam ediyoruz. Çözülmemiş vakalar sorumlusuz el değiştirmeye başlarsa bunu kime bildireyim?"
Değişikliği sonra yeniden konuşmayı kabul ettiyseniz bunu somutlaştır: "Birden fazla devir gerektiren vakaları bir sonraki ekip toplantısına getiririm." Belirsiz bir "takip ederiz" sözü, herkesi neyin takip edileceğine dair farklı bir fikirle bırakır.
Ortam da önemli. Toplantıda sorulan kısa bir soru, ekibin bir yanlış anlamayla yola çıkmasını önleyebilir. Hassas ayrıntı içeren ya da anlatması zaman alan konular birebire daha uygundur. Bir konuyu görünür kılmak için onu toplantıda tamamen çözmen gerekmez:
"Kesinleştirmeden önce çözülmemiş vakaların nasıl yürüyeceğine bir baksak mı? Elimde işe yarayabilecek birkaç örnek var."
Bazı yöneticiler sorulara diğerlerinden daha açıktır. Bir restoran zincirinde 3.149 çalışan ve 223 yöneticiyle yapılan bir çalışmada Detert ve Burris, yöneticinin açıklığının çalışanların iyileştirme önerileri getirmesiyle ilişkili olduğunu buldu; bu ilişkiyi kısmen çalışanların psikolojik güvenlik duygusu açıklıyordu. Çalışma yöneticilere ve iş yerlerine baktı, çalışanların cümle seçimine değil. Yani doğru kelimelerin kapalı bir yöneticiyi açacağına dair bir kanıt değil.
Düşünülmüş sorular sürekli alay, tehdit ya da misillemeyle karşılanıyorsa, açılış cümleni yeniden yazmak sorunu çözmez. Elindeki destek ve resmi kanallara bak. İş güvenliği, ayrımcılık ya da usulsüzlük gibi konular da bir iş akışı tartışmasına değil, resmi süreçlere aittir.
Konuşmaya dönüp bakmak
Zor bir konuşmadan sonra ne hissettiğini, ne söylediğinden daha net hatırlayabilirsin. "Savunmaya geçtim" sık varılan bir hükümdür ve üzerine bir şey yapmak zordur.
Daha yakından bak. Yöneticin örneği sorguladığında sözünü mü kestin? Kadro sorununa değinmeden önerini mi tekrarladın? Sana katılmamasını, seni anlamadığı şeklinde mi yorumladın?
Bazı kısımlar hatırladığından iyi gitmiş olabilir. Belki kısıtı kabul edip daha dar bir alternatif önerdin. Belki yanlış bir örneği savunmak yerine düzelttin. Bunlar bir dahaki sefere tanıyabileceğin somut davranışlar.
Yöneticinin son kararı sana bunları söylemez. Kolay bir onay, önerinin az maliyetli olduğunu gösterebilir. Bir ret, endişeni iyi anlatmış olsan bile gerçek bir kısıttan gelebilir.
Elinde konuşmanın dökümü varsa o söyler. EVRE, bireyler için ücretsiz kapalı betada gerçek bir konuşmanın dökümünü okur ve güçlü olduğun yerleri ve gelişim alanlarını, her birini dayandığı cümleyle gösterir. Bu konuşmada işe yarayan an ikinci cevaptır: kadro kısıtına mı cevap verdin, yoksa sürekliliği yeniden mi anlattın? Bu tür görüşmelerden önce insanların neden yapay zekâya başvurduğunu ve hazır bir cümlenin karşı taraf cevap verince neden yetmediğini ayrı bir yazıda anlattık.
O yüzden en zorlandığın kısmı hazırla. Birinden kanıtını sorgulamasını ya da ilk önerini reddetmesini iste ve açılış kusursuz olana kadar baştan başlamak yerine konuşmayı sürdür. Toplantıdan önce üç şey yaz: endişeni, arkasındaki gözlemi ve cevabını gerçekten bilmen gereken bir soruyu. Bu, yalnızca yöneticin sana katıldığında işe yarayan bir cümleden çok daha fazlasıdır.




